ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Nedir?
ISO 9000 Kalite Standartları Serisi, kuruluşların müşteri memnuniyetinin artırılmasına yönelik olarak Kalite Yönetim Sistemi’nin kurulması ve geliştirilmesi konusunda rehberlik eden, ISO (Uluslararası Standartlar Organizasyonu) tarafından yayımlanmış olan bir standartlar bütünüdür. ISO 9001 ise Kalite Yönetim Sistemi’nin kurulması esnasında uygulanması gereken şartları tanımlayan ve belgelendirmeye esas teşkil eden standarttır.
Kalitenin Tarihsel Gelişimi
Modern dünyanın en çok ilgilendiği konulardan biri olan kalitenin tarihçesi, çok eski çağlara kadar uzanmaktadır. Kalite olgusu, insanın ihtiyaçlarını karşılamak üzere çeşitli araç ve gereçleri yapmasıyla başlamıştır. Yazılı ilk kaynakların M.Ö 2150 yıllarına kadar uzandığı görülmektedir. Yapılan bazı arkeolojik çalışmalar Taş Devri sonlarında insanların karşılaştırmaya dayalı olarak ölçme yaptıklarını ve bu amaçla standart olarak kabul edilen bir birimle karşılaştırarak, ölçüsü bilinmeyen bir nesneyi ölçümlendirdiklerini göstermektedir. Bunun yanında Finikeli muayene görevlileri, ürün kalitesinde sürekli yapılan uygunsuzlukları, kusurlu ürünü üretenin elini keserek önlemeye çalışıyorlardı.
Birinci Dünya Savaşının ortaya çıkardığı koşullar, imalat sistemini eskiye göre daha karmaşık hale getirmiş, kalite kontrol işleminin bu alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından yerine getirilmesi zorunlu hale gelmiştir. Bu gelişme sonrası kalite kontrol işlemleri üretim bölümünün sorumluluğundan ayrılarak bağımsız bir birim halinde işletme örgütü içerisinde yerini almıştır.
İkinci Dünya Savaşına kadar endüstriyel çalışmalar devam etmiş ve savaşın başlamasıyla savunma sanayisinde kalite yine ön planda tutulmuştur. Ancak, savaş nedeni ile kalifiye elemanlar dağılmış, yerini vasıfsız işgücü almıştır. Kalifiye olmayan bir elemana kaliteli bir iş yaptırabilmek için standartlara, talimatlara, prosedürlere vekalite kontrole önem verilmiş ve savaş döneminde yazılı belgelerin kullanımı hızlı bir şekilde gelişmiştir. Bugün kullandığımız birçok kalite standardının temelini ordu standartları oluşturmaktadır.
Toplam Kalite Yönetimi’ nin kökeni İkinci Dünya Savaşından sonra Japonların tekrar kalkınmaya başlaması dönemine kadar uzanır. W.E. Deming ve J. Juran’ ın ABD’ nin sınırları dışında süreç kontrolü, kalite yönetimi ve istatistiksel kalite kontrol gerçeğini yaymaya başlaması isteği 1940’ lı yılların başına rastlamaktadır. Bu kavramlar ABD’ de geliştirilmiştir ancak onları ilk uygulayan ve benimseyen Japonlar olmuştur. Savaştan yenik çıkan Japonlar üretim kalitesi olarak çok geride oldukları için Avrupa Devletleri ve ABD’ den örnek ürünler alarak parçalamışlar ve ürünleri geliştirerek tekrar üretmişlerdir. Bu küçük ve devamlı gelişmeler ile işletmelerde “sürekli gelişme” (kaizen) felsefesini yerleştirmişler ve zaman içerisinde batı ülkelerinin kalite standardını yakalamış ve geçmişlerdir.
Dış rekabet 1970 li yıllarda Amerikan şirketlerini tehdit etmeye başlamıştır. Özellikle otomobil ve beyaz eşyada Japon kalitesinin üstünlüğü kanıtlanmış ve rekabette Amerikalı firmaları zor durumda bırakmıştır. Bu dönemde tüketiciler satın alma kararı verirken ürünün uzun ömürlü olmasını, fiyat ve kalitesini de göz önünde bulundurmaya başladılar. Tüketicilerin kalite ile giderek artan bir şekilde ilgilenmeleri ve dış rekabet, Amerikan firmalarının kaliteye daha fazla önem vermelerine yol açmıştır. 1980’ li yıllarda işletmeler yalnız imalata değil, sistemin bütününe odaklanmaya başladı. Özellikle 1990’lı yıllara doğru özel sektör işletmelerinin kalite sistemlerine ve sürekli iyileştirme çalışmalarına olan ilgisi artmaya başlamıştır.
Kalite, günümüzde yaşamımızın her alanında yer alan bir olgudur. Hangi sektörde olursa olsun, kalite; devamlı gelişen, kimi zaman yaratılan, kimi zaman da ulaşılmak istenen bir kavramdır. Kalitenin yaratılması ancak o ölçüdeki vasıflara sahip insan kaynağı ile gerçekleştirilebilir.
ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi, müşteri beklentileri, ihtiyaçları ve mevzuat şartlarını karşılama yolu ile müşteri memnuniyetinin artırılmasını öngören dünyaca kabul görmüş bir kalite yönetim sistemi biçimidir. Kuruluşun organizasyonel yapısından müşterilerinin memnuniyet seviyesine, toplanan verilerin analiz edilmesinden süreçlerin etkin yönetimine, iç denetimlerden ürün tasarımına, satın almadan satışa kadar pek çok noktada Kalite Yönetim Sistemi koşullarını belirler. ISO 9001 Standardı, esas olarak bir kontrol mekanizmasıdır. Bu standardın amacı, hata ve kusurları azaltmak, ortadan kaldırmak ve daha önemlisi oluşabilecek hata ve kusurları önlemektir. Standart, direk olarak ürün ve hizmet kalitesiyle ilgili değil, yönetim sisteminin kalitesi ile ilgilidir. Buradaki temel varsayım, etkin bir Kalite Yönetim Sistemi oluşturulması ve uygulanması halinde müşteri ihtiyaçlarını karşılayacak kaliteli ürün ve hizmetler üretileceğidir.
ISO 9001 Standardı, zorlayıcı değildir ve genel şartlar içerir. Büyük ya da küçük ölçekli işletme ayrımı olmaksızın her sektör için uygulanabilmektedir. Doğru anlaşılıp, doğru uygulandığında güçlü bir yönetim sistemini temsil eder.
ISO 9001 Standardı, Kalite Yönetim Sistemi’nin nasıl oluşturulacağını tamamen kuruluşlara bırakmıştır. Yapılması gereken “standart” bir Kalite Yönetim Sistemi değil, standardın şartlarını karşılayan bir Kalite Yönetim Sistemi oluşturmaktır.
Sonuç olarak;
*Etkin bir kalite yönetim sistemi için minimum şartları belirtir.
*Şartları geneldir, ölçek fark etmeksizin her sektör için uygulanabilir.
*Neyin yapılacağını söyler, nasıl yapılacağını değil.
ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi’ nin Faydaları Nelerdir?
*Müşteri istek ve beklentilerini ön planda tutarak, daha iyi ürün üretimi sağlar.
*Çalışanların faaliyetlere katılımı sağlanarak motivasyon ve çalışma heyecanları artar.
*Kalite problemlerinden kaynaklı kalitesizlik maliyetlerini minimuma indirir.
*Sorunlar sistematik şekilde analiz edilir ve işletmede sürekli bir gelişme olur.
*Her alanda sürekli iyileştirme ile kalifiye eleman oranı artar.
*Departmanlar arası problemlerin çözümünde sistematik yaklaşım, verimliliği artırır.
*Kuruluşun kalite imajı güçlenir, müşterilerin güveni artar.
*Yeni pazarlara açılma imkânı sağlayarak, rakipler ile olan farkı artırır.
*Sistematik ve yönetsel bir altyapı kurarak kurumsallaşma yolunda bir adım daha ileriye gidilmesini sağlar.
*Kurumsal kimlik, istikrarı da beraberinde getirir.
ISO 9001 Standardı’ nı Kimler Uygulayabilir?
ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Standardı’ nın bütün gereklilikleri genel olup, tiplerine, büyüklüklerine ve sağladıkları ürün veya hizmetlere bakılmaksızın bütün kuruluşlara uygulanabilir olması amaçlanmıştır. Bu sebeple sürekli iyileştirmeyi amaç edinmiş, etkin bir Kalite Yönetim Sistemi oluşturmak isteyen tüm kuruluşlarca uygulanabilir. Bu konuda sektör veya ölçek olarak bir kısıtlama bulunmamaktadır.