Kalibrasyon Sertifikası Var Ama Gerçekten Anlaşılıyor mu?

Birçok kuruluşta kalibrasyon süreci,
“Sertifika geldi mi?” sorusuyla tamamlanıyor.
Peki bu sertifikaları yorumluyor muyuz? Yorumlamıyorsak denetimlerde olumsuz bulgular ile karşılacağımız kesin.

Sertifikalarda yer alan ve en çok kafaları karıştıran terimler ile ilgili kısa bir bilgilendirme yapacak olursak;

Sertifikalarda;

• Sapma (Deviation)
• Ölçüm belirsizliği (Measurement Uncertainty) ifadeleri görülüyor ancak çoğu zaman ya görmezden geliniyor ya da anlaşılmıyor.

Peki nedir bu tanımlar?

Sapma, cihazın doğru değerden ne kadar saptığını gösterir.

Örnek olarak:

  • Referans sıcaklık: 100,0 °C olarak düşünelim.

  • Cihazın gösterdiği değer: 99,6 °C ise

➡ Sapma = –0,4 °C olmaktadır.

Yani cihazımızla ölçüm yaparken bunu da göz önüne almamız gerekiyor.!

Bu arada;

Eksi (–) sapma: Cihaz düşük değer gösteriyor demektir.
Artı (+) sapma: Cihaz yüksek gösteriyor demektir.

Belirsizlik ise bu ölçüme ne kadar güvenebileceğimizi ifade eder. Belirsizlik nedeni: 

  • Referans cihazın hassasiyetinden

  • Ortam şartlarından (sıcaklık, nem vb.)

  • Ölçüm yönteminden

  • Tekrarlanabilirlikten kaynaklanabilir.

Örnek olarak;

  • Ölçüm sonucu: 100,0 °C ve

  • Ölçüm belirsizliği: ±0,2 °C ise

➡ Gerçek değer 99,8 – 100,2 °C aralığında kabul edilir.

Belirsizlik, ölçüm sonucunun güven aralığını ifade eder.

Farklı bir örnekler birlikte değerlendirecek olursak;

Cihazın sapması, kabul kriterleri içinde mi?

Ölçüm belirsizliği, proses toleransından küçük mü?

Mesela;

Cihazımız için belirlediğimiz tolarans değeri 100 °C için ±1 °C

  • Kritik limit: 100 ±1 °C

  • Sapma: –0,4 °C 

  • Belirsizlik: ±0,2 °C 

Sonuç: Kabul edilebilir. ✔

Ancak:

  • Belirsizlik ±1,2 °C olsaydı → ❌ ölçümü güvenilir sayamazdık. Çünkü tolerans değerimizi aşabilir.

Kritik proseslerde;

  • Sapma kabul limitleri içinde olabilir

  • Ancak ölçüm belirsizliği, proses toleransından büyükse
    ölçüm sonucu hala risklidir.

Bu durum;
-Hatalı proses kararlarına
-Gıda güvenliği, kalite ve yasal risklere
-Denetimlerde uygunsuzluklara
yol açabilir.

Sonuç olarak;
Kalibrasyon, sertifika almakla değil; sertifikayı doğru okumak ve yorumlamakla değer kazanır.

Kalite, Gıda Güvenliği ve İSG sistemlerinde fark yaratan detaylar genelde “küçük görünen” bu teknik konulardır.